| |
|
| De wandeling voert u langs de besloten hofjes van de Jordaan en laat u deze overbekende buurt van een onbekende kant zien. In vergelijking met de drukte van de stad, zijn de hofjes een zee van rust. |
 |
|
|
| |
|
| De Jordaan kwam tot stand bij de stadsuitbreiding van 1613. De Prinsengracht scheidt de Jordaan van de Grachtengordel, de buurt waar de rijke kooplieden en regenten hun stadspaleizen bouwden. Deze Grachtengordel was het Wassenaar van de 17de eeuw en werd uitsluitend bestemd als woongebied. In de Jordaan mochten ook overlast veroorzakende bedrijven zich vestigen. Geluid en stank maakte de Jordaan tot een onaantrekkelijk buurt, waar vooral het stadsproletariaat haar plek vond. In de 17de eeuw heette de buurt 'Het Nieuwe Werck'. De naam Jordaan kwam pas vanaf de vroege 18de eeuw in zwang. Over de verklaring van de naam zijn de meningen verdeeld. |
Mogelijk is de naam Jordaan een verbastering van het Franse 'jardin' (tuin). In de Jordaan is het merendeel van de grachten en straten vernoemd naar bloemen en planten. Franstalige immigranten zouden de buurt om die reden De Tuin ofwel 'Jardin' hebben genoemd. De geschiedenis van de Jordaan bereikte een dieptepunt in de vroege 20ste eeuw. Overbevolking, slechte huisvesting en werkloosheid waren aan de orde van de dag. Rond 1900 waren er 16.000 woningen in de Jordaan. Hierin woonden 77.000 mensen. Nu zijn er slechts 8,000 woningen in de Jordaan en wonen er maar 14,000 mensen. Van een echte volksbuurt heeft de Jordaan zich ontwikkeld tot een van de meest populaire buurten van de stad. |
 |
| |
|
| In Nederland zijn ongeveer 200 hofjes, daarvan bevinden zich er 45 in Amsterdam. In de hofjes werden voornamelijk bejaarde dames opgevangen. Zij woonden in het hofje vaak met zijn tweeën op een eenkamerwoning. De dames werden geacht voor zichzelf te zorgen. Vanuit het hofje kregen ze brandstof, eten en een vorm van zakgeld. Het hofje werd bestuurd door regenten en was in feite een soort stichting. De bewoonsters moesten zich houden aan een strikt reglement. De vrijgevigheid van de regenten had dus een keerzijde. Veel van de Amsterdamse hofjes liggen in de Jordaan. |
In deze arme buurt was een helpende hand immers meer dan welkom. De stichters van de hofjes gaven vaak per testament opdracht tot de stichting. In veel gevallen waren zij kinderloos en het hofje garandeerde dat de naam van de 'gulle' stichter niet werd vergeten. Veel mensen die een hofje stichtten behoorden niet tot de calvinistische staatsgodsdienst. Niet-calvinisten werden gedoogd, maar konden geen aanspraak maken op de armenzorg die vanuit de stad werd aangeboden. Zij waren afhankelijk van weldoeners in de eigen groep. De mensen die een hofje stichtten leverden zo hun bijdrage aan het onderhoud van de zwakkeren binnen de eigen geloofsgemeenschap. |
 |
| |
|
| Aan de Egelantiersgracht ligt het oudste hofje van Amsterdam, het Sint Andrieshofje. Het Sint Andrieshofje werd gesticht in 1614 en gebouwd in 1617. De stichter van het hofje was de katholieke veehouder Ivo Gerritsz. Per testament had hij bepaald dat er een hofje moest worden gesticht voor "alsulcke eerlicke arme personen ". Zijn neef Jan Jansz. realiseerde uiteindelijk de bouw van het hofje, waarvoor hijzelf de benodigde grond had geschonken. Hij vernoemde het hofje naar zijn huis 'In Sint Andries' aan de Nieuwendijk. Nadat in 1699 de laatste telg uit de familie van Jan Jansz. was overleden viel het hofje onder de zorg van het Begijnhof. |
Via de Delftsblauw betegelde gang komt u in het hofje waar zich een mooie binnentuin bevindt. Op de binnenplaats staat een waterpomp die uit de 18de eeuw dateert. In een van de gevels bevindt zich een mooie gerestaureerde gevelsteen met een herrijzende Christus. Zo wordt duidelijk dat het hier om een katholiek hofje gaat. De katholieke kapel, die zich oorspronkelijk boven de ingang bevond, is helaas verdwenen. Oorspronkelijk werden de 36 huisjes bewoond door in totaal 66 dames. Op een mooie zomerdag moet het een grote drukte zijn geweest op de binnenplaats. In 1984 werd het hofje verbouwd. Daarbij werden verschillende eenkamerwoningen samengetrokken. In het hofje wonen nog steeds uitsluitend dames. |
 |
| |
|
| Het Anslo Hofje werd in 1616 gesticht door de doopsgezinde lakenkoopman Claes Claesz. Anslo. Anslo was een immigrant uit Noorwegen en bewoonde een huis aan de Nieuwendijk. Naast lakenkoopman was hij doopsgezind predikant. De zorg voor de armen binnen de eigen groep zal Anslo aan het hart zijn gegaan. Het was tevens de compensatie voor de rijkdom die God hem had geschonken. Anslo bezat, net als zoveel andere rijke Amsterdammers, grond in de Jordaan. Hierop liet hij aanvankelijk drie huisjes bouwen waarin hij onderdak bood aan doopsgezinde bejaarde vrouwen. Per testament bepaalde Anslo dat de armenzorg moest worden voortgezet na zijn door. Het hofje werd vervolgens meerdere malen uitgebreid. |
Uiteindelijk telde het hofje 19 eenkamerwoningen van ongeveer 12 m2. In elke woning woonden 2 oudere dames. Naar onze maatstaven is het onvoorstelbaar dat er in het hofje zoveel mensen woonden. In het verleden was dat echter totaal anders. De dames die in het hofje kwamen wonen waren echt uitverkoren. In tegenstelling tot veel anderen werden zij niet aan hun lot overgelaten. Op de binnenplaats bevinden zich de toiletten en de pomp. De spuwer is in de vorm van een leeuwenkop. Hierop bevinden zich de resten van bladgoud. De spuwer maakt duidelijk dat het wonen van het hofje iets begerenswaardigs was en gaf de bewoonsters enige vorm van status in de nadagen van hun leven. |
 |
