Amstedam City Walks - Stadswandelingen Amsterdam City Walks - Rondleidingen
Amsterdam City Walks - Lezingen

Amsterdam City Walks - Vast programma agenda

Amsterdam City Walks - Links

Amsterdam City Walks - Contact info
Amsterdam City Walks - Presentaties
Amsterdam City Walks - Presentatie

Stadswandelingen >> Amsterdam >>De Universiteit van Amsterdam

De Universiteit van Amsterdam    

In drie wandelingen staat de geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam centraal. Er is aandacht voor wetenschapsbeoefening en wetenschappers in Amsterdam in het algemeen, en voor de geschiedenis van de vele markante gebouwen waarin de universiteit is gehuisvest in het bijzonder.

De universiteit van Amsterdam

aanmelden - boeken - stadswandeling amsterdam - de waag
Terug naar amsterdam

 
Het Athenaeum Illustre    

In drie verschillende wandelingen wordt de geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam bekeken. Hierbij wordt aandacht besteed aan de ontwikkeling van het Atheneum Illustre tot universiteit, aan wetenschappers en wetenschapbeoefening in Amsterdam, en natuurlijk aan de geschiedenis van de vele historische gebouwen waarin de universiteit is gehuisvest. De eerste universiteit in de Republiek was de Universiteit van Leiden, die werd gesticht in 1575. Daarnaast waren er universiteiten in Franeker (1585), Groningen (1614), Utrecht (1636) en Harderwijk (1648). Als voorbereiding op de universiteit werd in de jaren ’30 en ’40 van de 17de eeuw een groot aantal Athenea Illustra  gesticht. Op deze scholen werd vooral veel aandacht besteed aan het Latijn, de internationale wetenschappelijke taal.

De Universiteit van Amsterdam was tot 1877 een Atheneum Illustre. Het Atheneum werd geopend in 1632  en was waarschijnlijk het meest controversiële Athenaeum in de Republiek. De vroedschap van Amsterdam stelde namelijk twee Remonstrantse professoren aan die in 1618 van de Universiteit van Leiden waren verwijderd. Remonstranten stonden een vrijere beoefening van godsdienst en wetenschap voor, dit in tegenstelling tot de Contra-Remonstranten die aanhangers waren van de Calvinistische Orthodoxie. Met het aanstellen van de alom gerenommeerde Gerardus Vossius (1577-1649) en Casper Barleus (1584-1648) werd het Atheneum een geduchte concurrent van de Universiteit van Leiden en onderschreef de stad Amsterdam haar open en tolerante imago. Poortje Athenaeum Illustre - Amsterdam
Wandeling 1. De Oude Zijde    
In de Middeleeuwen was Amsterdam een Katholieke stad met veel kerken, kapellen en kloosters. Het merendeel van de kloosters was gevestigd aan de Oude Zijde. Deze ruim opgezette kloosters hadden grote ommuurde binnentuinen, waarop de gebouwen uitkwamen. Vanaf de straatzijde werd het beeld vooral bepaald door grote blinde muren die een doodse indruk maakten. Om die reden werd dit deel van de stad ook wel de Stille Zijde genoemd. Straatnamen als ‘gebed zonder end’ herinneren aan de vroomheid in dit gebied. Toen Amsterdam zich in 1578 aansloot bij de opstand tegen Spanje, werden de Katholieke bezittingen geconfisqueerd. Grote delen van de kloosters werden gesloopt ten behoeve van woningbouw, enkele delen werden gespaard en kregen een andere functie. Zo werd in 1632 in de voormalige kapel van het Agnietenklooster het Atheneum Illustre ondergebracht. De kapel werd gebouwd in 1470 en is een van de weinige voorbeelden van Middeleeuwse architectuur in de stad. Bij de restauratie van de kapel in 1921 werd onder de vloer van het onderhuis een aantal eikenhouten lijkkisten aangetroffen met de overblijfselen van de zusters die ooit het klooster hebben bewoond. Na de restauratie zijn de nonnen op hun oorspronkelijke plek herbegraven. Op 8 januari 1632 hield Vossius in de kapel zijn inaugurele rede. Hij sprak over 'de historiae utilitate', ofwel 'het nut der geschiedenis'. De eerste collegereeks die Vossius gaf behandelde de oudste geschiedenis van de mensheid en de wereld. De geschiedenis als bron voor alle kennis, en zo gaan wij voor de geschiedenis van de universiteit van Amsterdam terug naar deze twee grote geleerden en brengen de woorden die Vossius ooit schreef in herinnering "Wellicht zal ook het Amsterdamse Gymnasium eens zeer beroemd zijn. Daar vertrouw ik op, dat voorspel ik. Het zal mij dan tot eer strekken de grondslagen van dat Gymnasium gelegd te hebben!" de Agnietenkapel - Amsterdam
Wandeling 2. De Plantage    
De Plantage is waarschijnlijk een van de bijzonderste buurten in de stad. De buurt kwam tot stand bij de laatste grote stadsuitleg van de Gouden Eeuw. Bij deze stadsuitleg werd de grachtengordel ten oosten van de Amstel doorgetrokken tot aan het IJ. Gezien de dalende interesse voor de nieuwe percelen, werd besloten een deel van het gebied in te richten als park. Er waren strikte regels die moesten voorkomen dat de Plantage bebouwd raakte. Deze regels werden pas in 1858 opgeheven. De buurt raakte toen spoedig bebouwd met merendeels neoclassicistische architectuur. De vele wit bepleisterde gevels maken nu echter nog steeds een landelijke indruk en de buurt heeft haar parkachtige karakter behouden. Een van de meest bijzondere gebouwen in de Plantage is het Aquarium van Artis, dat werd gebouwd tussen 1879 en 1882 naar ontwerp van vader en zoon Salm. In het oostelijk deel van het gebouw huist het Zoölogisch Museum, dat deel uitmaakt van de universiteit. Het museum beheert ruim 13 miljoen objecten die merendeels worden gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. Een van de bijzonderste 'objecten' is inventarisnummer ZMA 522. Het gaat hier om een opgezette Quagga, een zebrasoort die leefde in Zuid Afrika. Deze Quagga leefde van 9 mei 1867 tot 12 augustus 1883 in Artis, ze was de laatste Quagga op aarde. Toch is de Quagga misschien niet definitief uitgestorven. Volgens de onderzoekers van het Quagga-project  in Zuid Afrika, onderscheidde de Quagga zich uitsluitend in zijn uiterlijk van andere zebrasoorten. Men gaat er vanuit dat het genetisch materiaal van de Quagga, in de meest tot de Quagga verwante zebrasoort nog aanwezig is. Door in een fokprogramma zebra's met kenmerken van het uiterlijk van een Quagga zich te laten voortplanten, zou er ooit weer een 'echte' Quagga geboren kunnen worden. Aquarium - Amsterdam
Wandeling 3. De Grachtengordel & Het Spui    
In deze wandeling lopen we door de Grachtengordel naar het Spui. De Grachtengordel kwam tot stand bij de eerste grote stadsuitbreiding van de Gouden eeuw waarmee begonnen werd in 1613. Langs de grachten verrezen de monumentale huizen van de kooplieden en regenten die de vruchten plukten van de economische boom, welke wij nu de Gouden Eeuw noemen.  Naast de economie, kwamen ook de wetenschappen tot grote bloei. Studenten van over heel Europa kwamen naar de universiteiten en athenea van de Republiek om daar les te krijgen van toonaangevende professoren. Anderen kwamen naar de Republiek omdat het wetenschappelijke klimaat in de Nederlanden, in het bijzonder in Amsterdam, veel toleranter was dan in hun eigen land. Een van die bijzondere bezoekers was de Franse filosoof René Descartes die u hiernaast op een schilderij van Frans Hals ziet afgebeeld. Hij verbleef in de zomer van 1634 in een huis aan de Westermarkt.

Op de ingemetselde gedenksteen is een uitspraak van Descartes te lezen die refereert aan het vrije intellectuele klimaat  "Quel autre pays ou l’on puisse jouir d’une liberté si entière" (<In> welk een ander land, kan men zo een volledige vrijheid beleven). Descartes werkte aan een filosofie die het materiële deel van de schepping op een kwantitatieve manier beschreef. Op basis van de deductieve methode, en gebruik makend van recent ontwikkelde wis- en natuurkundige methoden, beschreef hij de kosmos. Hij hechtte daarbij meer waarde aan de ratio, dan aan de empirie,  de waarneming. Juist de vele vernieuwingen op het gebied van de waarneming in de tweede helft van de 17de eeuw, zoals de microscoop, leidden ertoe dat de filosofie van Descartes aan belang inboette. Desalniettemin wordt Descartes bezien als een belangrijke overgangsfiguur naar de moderne wetenschap

 

Frans Hals - De grachtengordel

 

 

Powered by F'act Multimedia Design - Copyright protected 2007