Stadswandelingen >> Amsterdam >> De schittering van de Goude Eeuw
De schittering van de Goude Eeuw
In de 17de eeuw was Amsterdam het economisch centrum van Europa. De welvaart leidde tot een bloei op tal van gebieden, van de wetenschap tot de kunsten. Deze wandeling behandelt de Gouden eeuw in al haar verscheidenheid.
De Gouden Eeuw
Met de Gouden Eeuw bedoelen we de 17de eeuw. In de 17de eeuw ontwikkelde Amsterdam zich tot het economisch hart van Europa. De stad groeide van 50.000 inwoners in 1600 naar meer dan 200.000 in 1700. Daarmee was Amsterdam na Londen en Parijs de grootste stad van Europa. Het was in de 17de eeuw dan ook noodzakelijk om het stadsgebied meerdere malen uit te breiden. Uiteindelijk werd er rond de voormalige middeleeuwse stad een ring van grachten aangelegd.
De vele monumenten langs de Herengracht, de Keizersgracht en de Prinsengracht getuigen tot op de dag van vandaag van de voorspoed in de deze gouden tijden. Van deze drie hoofdgrachten was de Herengracht de voornaamste. Aan de Herengracht bouwden de allerrijksten hun stadspaleizen. De voorspoed van die dagen leek geen grenzen te hebben. De Gouden Eeuw bracht een spectaculaire bloei op tal van gebieden. Vooral de bloei van de kunsten gaven de Gouden Eeuw een schittering die nu nog bijna even helder is als in de 17de eeuw zelf.
Het Achtste Wereldwonder
Het meest indrukwekkende monument dat in de Gouden Eeuw werd gebouwd was het Amsterdamse stadhuis, het huidige Koninklijk Paleis. Het stadhuis was niet alleen het grootste en duurste gebouw van Amsterdam, maar van heel Nederland. Het was tevens een van de grootste gebouwen in Europa en werd door tijdgenoten dan ook uitgeroepen tot het Achtste Wereldwonder. In alles drukt het stadhuis de macht van de koopmansstad Amsterdam uit. Kosten nog moeite werden gespaard om bezoekers onder de indruk te brengen. Het stadhuis is een schepping van Jacob van Campen. De bouw begon in 1648 en reeds in 1655 kon het stadhuis worden ingewijd. Van Campen ontwierp het stadhuis in classicistische stijl.
In het gebouw komt de klassieke oudheid opnieuw tot leven. De zalen en galerijen zijn gevuld met beelden en schilderingen van Romeinse goden en politiek leiders. Amsterdam werd in de 17de eeuw dan ook gezien als een nieuw Rome. De burgermeesters bestuurden de stad als de Romeinse consuls hun Republiek. Amsterdam was de nieuwe caput mundi, ofwel het centrum van de wereld. Aan de achterzijde van het paleis staat een imposante sculptuur van de titaan Atlas. Atlas draagt het universum op zijn schouders. Misschien gaat de symboliek van het stadhuis nog wel iets verder. Amsterdam is niet alleen het centrum van de wereld, maar het fundament van het hele universum.
Eenheid in verscheidenheid
In de 16de eeuw kwam de katholieke kerk in moeilijk vaarwater. Critici protesteerden tegen de vele misstanden binnen de kerk. Deze protestanten kregen in de Nederlanden een aanzienlijke aanhang. In de ogen van de Spaanse koning was het katholicisme het enige ware christendom en moest de ketterij van die tijd met wortel en tak worden uitgeroeid. Vele Nederlanden belandden dan ook op de brandstapel, werden onthoofd, in rivieren verdronken of levend begraven. Het harde optreden van de Spaanse koning leidde tot veel weerstand en was een van de reden voor de Nederlandse Opstand die in de jaren '60 van de 16de eeuw uitbrak. Inzet van die opstand was aanvankelijk godsdienstvrijheid voor iedereen, een nobel streven. In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die ten gevolge van de opstand werd uitgeroepen was deze vrijheid er echter niet. Het calvinisme werd een soort staatsgodsdienst en het belijden van andere godsdiensten werd verboden. In Amsterdam werd een groot aantal kerken voor de Calvinistische eredienst gebouwd.
Van de Zuiderkerk werd de toren precies op de as van de Raamgracht geplaatst en zo ontstond een van de meest fotogenieke plekken in Amsterdam. Toen de eerste jaren van de opstand voorbij waren en de gemoederen tot bedaren waren gekomen, werd het klimaat ten opzichte van andersdenkenden toleranter. Amsterdam zag in dat die tolerantie voor een handelsstad als Amsterdam van levensbelang was. Lutheranen, joden en katholieken leverden alle een bijdrage aan de economie en het laatste dat de stad wilde is dat zij zouden verhuizen naar een andere stad waar het religieus klimaat gunstiger was. Het werd hen dan ook oogluikend toegestaan om hun godsdienst te belijden. Dat gebeurde aanvankelijk in schuilkerken, maar later kregen bepaalde groepen toestemming om een monumentaal kerkgebouw op te trekken. Een voorbeeld daarvan zijn de synagogen aan het Burgermeester Visserplein. Zij zijn een toonbeeld voor de verscheidenheid die er in de loop van de Gouden Eeuw ontstond.
Het icoon van de Goude Eeuw
Rembrandt mag met recht het icoon van de Gouden eeuw worden genoemd. Rembrandt Harmensz van Rijn werd op 15 juli 1606 geboren in Leiden, als zoon van een molenaar. Hij kwam uit een groot gezin. Zijn vader Harman Gerritsz van Rijn en moeder Neeltge van Suydtbroeck hadden nog 9 andere kinderen. Als enige kreeg Rembrandt een klassieke opleiding. Van nature voelde Rembrandt zich aangetrokken tot schilderen en daarom besloten zijn ouders hem, op wens van Rembrandt zelf, in de leer te doen bij een schilder. Daar leerde de jonge Rembrandt de grondbeginselen van de schilderkunst. Rembrandt voltooide zijn opleiding in Amsterdam,
bij een van de meest gerenommeerde schilders van zijn tijd, Pieter Lastman. Op 19 jarige leeftijd vestigde Rembrandt zich als zelfstandig meester in Leiden. Leiden werd Rembrandt echter al snel te klein en hij besloot zijn horizon te verbreden. Voor een talentvol en ambitieus schilder was er dan maar een optie, Amsterdam, het Mekka van de Hollandse schilderkunst. In Amsterdam werd Rembrandt als snel een van de meest gevraagde schilders. Talrijke Amsterdammers lieten zich door de grote meester vereeuwigen. Tot zijn dood in 1669 zou Rembrandt in Amsterdam wonen en het is dus hier dat hij zijn meeste sporen heeft nagelaten.
