| |
|
| In deze wandeling geven wij u een overzicht van de architectuurgeschiedenis van Amsterdam. Naar gelang de wijk waar de wandeling plaatsvindt kan de nadruk op een bepaalde stijl of stroming liggen. |
 |
|
|
| |
|
| Amsterdam is gesticht in de 12de eeuw na Chr. De eerste bewoners woonden op terpen ter weerszijden van de Amstel. Later sloten deze terpen zich aaneen tot dijken. Bewoningssporen zijn door archeologen o.a. op een van deze dijken, de Nieuwendijk, teruggevonden. Aan het einde van de 13de eeuw verrees er aan de overzijde van de Amstel een driebeukige kapel. Deze kapel werd tussen 1330 en 1350 vervangen door een driebeukige hallenkerk, welke in essentie nog steeds bestaat. Daarmee is deze kerk, die vanaf de 15de eeuw als de Oude Kerk bekend staat omdat er aan de Dam een tweede kerk werd opgetrokken, het oudste gebouw van de stad. U ziet de Oude Kerk hiernaast afgebeeld. De kerk is een |
mooi voorbeeld van de Hollandse Baksteengotiek. De kerk was gewijd aan Sint Nicolaas. Sint Nicolaas was in de 4de eeuw bisschop in Myra.Hij heeft vele wonderen verricht, waaronder het redden van drie schipbreukelingen. Reeds vanaf de 10de eeuw werd de bisschop om die reden door zeelieden vereerd. Vooral door het middeleeuwse handelsnetwerk van de Hanze verspreidde de cultus zich snel. Toen Amsterdam zich in 1578 aansloot bij de opstand tegen Spanje werd de kerk geconfisqueerd en ter beschikking gesteld aan de calvinistische gemeente. Sint Nicolaas moest toen na vele eeuwen het veld ruimen. |
 |
| |
|
| Vanaf ca. 1540 raakte de architectuur in de Lage Landen beïnvloed van de ideeën van de Renaissance. Deze Renaissance was aan het einde van de 13de/begin van de 14de eeuw in Italië ontstaan en bracht de wereld van de Klassieke Oudheid opnieuw tot leven. In de periode dat architecten uit Noordwest Europa kennis namen van de ideeën van de Renaissance, rond het midden van de 15de eeuw, was er in Italië de stroming van het maniërisme ontstaan. De architect trachtte in zijn werk een eigen stijl of maniera tot uitdrukking te brengen. De regels van de architectuur van de Klassieke Oudheid werden door hem subtiel aangepast om een zekere elegantie, verfijning of spanning te bewerkstelligen. Architecten uit Noordwest Europa namen door middel van gravures e.d. kennis van deze ontwerpen en trachtten ook |
een eigen stijl te bewerkstelligen. Doordat zij echter niet feitelijk in aanraking kwamen met de klassieke architectuur, hadden hun ontwerpen uiteindelijk weinig meer van doen met de klassieke architectuur. De belangrijkste vertegenwoordiger van deze stroming in Amsterdam is Hendrick de Keyser. Hij is mogelijk de ontwerper van de gevel van het Oost-Indisch huis, dat u op de foto ziet afgebeeld. Uit de gevel blijkt goed dat architecten in deze periode een rijk en overdadig effect willen bewerkstelligen door het gebruik van klassieke ornamenten en motieven. Het muurwerk bestaat uit rode bakstenen afgewisseld met natuurstenen banden die wit geschilderd zijn. Andere belangrijke ontwerpen van Hendrick de Keyser zijn de Zuider-, Noorder- en Westerkerk. |
 |
| |
|
| In de periode van het classicisme en neoclassicisme waren de regels van de klassieke architectuur het uitgangspunt. Prachtige voorbeelden van neoclassicistische architectuur zijn te vinden in de Plantage. Deze buurt was aan het einde van de 17de eeuw bestemd tot Plantagie, een park binnen de stad. Pas in de tweede helft van de 19de eeuw raakte de buurt bebouwd, net toen het neoclassicisme opnieuw in de mode kwam. Op de afbeelding ziet u het Aquarium van Artis, een ontwerp van vader en zoon Salm uit 1881. De hoofdingang is vormgegeven als een Romeinse tempel. Een belangrijke inspiratiebron voor dergelijke ontwerpen was het Maisson Carré in Nîmes. Deze Romeinse tempel uit c. 10 v.Chr. is nog perfect bewaard. Het gebouw staat op een podium |
van rood zandsteen, een zeldzaamheid in Amsterdam. De prachtige Corinthische zuilen laten zien hoe verfijnd de klassieke architectuur is. Oorspronkelijk bevond zich in het timpaan, de driehoekige ruimte boven de ingang, een prachtige sculptuurgroep. Het toonde de god van de oceanen Poseidon op zijn zegekar, omringd door Nereiden en Tritonen. De sculpturen zijn ten gevolge van verwaarlozing in de 20ste eeuw verwijderd. Recentelijk is het timpaan in felle kleuren beschilderd. De schildering roept veel discussie op en wordt door velen als kitscherig ervaren. Toch werd er in de Griekse en Romeinse architectuur ook op een dergelijke manier gebruik gemaakt van kleur. Het feit dat wij klassieke architectuur en sculptuur associëren met blank marmer is een van de vele erfenissen uit de Renaissance. |
 |
| |
|
| Aan het einde van de 19de eeuw werd Nederland in de vaart der volkeren meegetrokken en werden in de stad grootschalige nieuwbouwprojecten gestart. De periode rond 1900 wordt ook wel aangeduid als de Tweede Gouden Eeuw. Het grote voorbeeld was dus die 17de eeuw, toen Amsterdam nog echt meetelde en een bloei op alle mogelijke terreinen doormaakte. In de architectuur werd de band met 17de eeuw Amsterdam benadrukt door een groot aantal nieuwbouwprojecten op te trekken in de stijl van de Hollandse Renaissance. In het oogspringend is het gebruik van rode baksteen, afgewisseld met natuurstenen banden. Voorbeelden hiervan zijn het |
Centraal Station en het Rijksmuseum, dat u hier ziet afgebeeld. Architect van beide gebouwen is Cuypers. Cuypers was katholiek en wilde in zijn ontwerpen vooral die katholieke stijl bij uitstek, de middeleeuwse Gotiek, terug laten komen. In het Rijksmuseum vinden we een wonderlijke mengeling van beide stijlen. De doorgang is door Cuypers vormgegeven als een Romeinse triomfboog met in het midden een hoge boog, geflankeerd door twee kleinere bogen. De doorgang fungeert eigenlijk als een monumentale stadspoort die toegang geeft tot de nieuwe wereld van de 20ste eeuw; de wereld van Berlage, Plan Zuid en de Amsterdamse School. |
 |
